De elektriciteitsprijs ontstaat door meer dan alleen vraag en aanbod. De vraag naar stroom, productie uit wind en zon, beschikbare centrales en handel met omringende landen spelen allemaal mee. Ook de gasprijs kan relevant zijn wanneer gascentrales nodig zijn om voldoende elektriciteit te produceren.
Wie zoekt naar de actuele stroomprijs of de stroomprijs van vandaag, ziet vaak een uurprijs op de groothandelsmarkt. Die prijs is niet automatisch gelijk aan de prijs op uw energierekening. Bij een vast of variabel contract gelden andere prijsafspraken en kosten. Bij een dynamisch contract is het leveringstarief doorgaans wel rechtstreeks gekoppeld aan de marktprijs per uur.
Kijk daarom niet alleen naar één laag tarief. Let altijd op de eenheid, het tijdstip, de contractvorm en de vaste kosten. Zo kunt u beter beoordelen wat een verandering van de elektriciteitsprijs voor uw eigen situatie betekent.
Wat zegt een actuele elektriciteitsprijs precies?
Een actuele stroomprijs is meestal de prijs waarvoor elektriciteit voor een bepaald uur op de groothandelsmarkt wordt verhandeld. Deze uurprijs wordt vooraf bepaald op basis van de verwachte vraag en het beschikbare aanbod. Daardoor kan de prijs binnen één dag verschillen.
Op de groothandelsmarkt wordt de stroomprijs vaak uitgedrukt in euro per megawattuur (MWh). Op uw energierekening staat doorgaans een prijs per kilowattuur (kWh). Daarbij geldt:
- 1 MWh is gelijk aan 1.000 kWh.
- Controleer altijd of btw, belastingen en vaste kosten in een getoonde prijs zijn opgenomen.
- Controleer of het om een marktprijs gaat of om het leveringstarief uit een energiecontract.
Een dagprofiel met uurprijzen is meestal het duidelijkst, mits de datum, eenheid en bron erbij staan. Een losse prijs zonder deze informatie is lastig goed te beoordelen. Bovendien zegt een marktprijs van vandaag weinig over een vast tarief dat eerder is afgesproken.
Lees ook: Prijs per kWh uitgelegd: zo leest u uw elektriciteitstarief · Energieprijs deze maand: wat is er veranderd?
Welke ontwikkelingen bepalen de elektriciteitsprijs?
De vraag naar elektriciteit is een belangrijke factor voor de elektriciteitsprijs. Wanneer huishoudens en bedrijven op hetzelfde moment veel stroom gebruiken, is meer productie nodig. Als het aanbod dan beperkt is, kan de marktprijs oplopen. Bij een lagere vraag is vaak minder dure productie nodig.
Wind en zon
Veel beschikbare wind- en zonne-energie kan de marktprijs drukken. De productie verschilt echter per uur en per seizoen: windenergie hangt af van het weer en zonne-energie vooral van daglicht. Het effect hangt ook samen met de vraag naar stroom en de mogelijkheden om elektriciteit te exporteren, op te slaan of flexibel te gebruiken.
Beschikbaarheid van centrales
Ook de beschikbaarheid van centrales telt mee. Onderhoud, storingen, brandstofkosten en de inzetbaarheid van productie-installaties kunnen bepalen welke productievorm nodig is om aan de vraag te voldoen. De productiebron die op dat moment nodig is om de laatste vraag te dekken, kan veel invloed hebben op de uurprijs.
Lees ook: Stroomprijs in piekuren: waardoor ontstaan prijsverschillen? · Stroomprijs in daluren: wanneer is elektriciteit doorgaans goedkoper?
Waarom zijn gas en Europese handel relevant?
Gascentrales kunnen elektriciteit produceren wanneer andere bronnen onvoldoende stroom leveren of wanneer de vraag hoog is. Daardoor kan de gasprijs een kostenfactor zijn voor een deel van de stroomproductie. Het verband is niet één-op-één: ook de vraag naar stroom, wind, zon, CO₂-kosten en de beschikbaarheid van andere centrales spelen een rol.
Nederland is via verbindingen gekoppeld aan elektriciteitsmarkten in andere Europese landen. Elektriciteit kan daardoor worden ingevoerd of uitgevoerd. Prijzen in buurlanden, beschikbare capaciteit op verbindingen en verschillen in productie kunnen dus doorwerken in de elektriciteitsprijs in Nederland.
Een verandering op de groothandelsmarkt heeft niet automatisch hetzelfde effect op ieder energiecontract. Leveranciers kopen energie op verschillende momenten in en hanteren contractafspraken die kunnen verschillen. Een marktbeweging kan daarom vertraagd, gedeeltelijk of niet zichtbaar zijn in uw bestaande contracttarief.
Lees ook: Waarom beïnvloeden Europese ontwikkelingen de Nederlandse energieprijs? · Gasprijs: welke ontwikkelingen bepalen uw energietarief?
Waarom wijkt de uurprijs af van een vast of variabel tarief?
De uurprijs op de markt en uw eigen energietarief zijn verschillende prijzen. Welke prijs u betaalt, hangt onder meer af van uw contractvorm.
Vast contract
Bij een vast contract spreekt u vooraf een leveringstarief af voor een bepaalde periode. De leverancier kan energie op verschillende momenten inkopen en houdt rekening met risico op toekomstige prijsveranderingen. Daardoor verandert uw afgesproken tarief niet automatisch wanneer de uurprijs morgen stijgt of daalt.
Variabel contract
Bij een variabel contract kan de leverancier het tarief periodiek aanpassen volgens de contractafspraken. Het tarief kan dan meebewegen met bredere marktontwikkelingen, maar meestal niet per uur of per dag. Controleer daarom wanneer een leverancier het tarief mag wijzigen en welke kostenonderdelen veranderen.
Dynamisch contract
Bij een dynamisch contract is het stroomleveringstarief doorgaans gekoppeld aan de uurprijzen op de markt. Stroom gebruiken in een goedkoper uur kan dan anders uitpakken dan verbruik in een duurder uur. Daartegenover staan grotere prijsschommelingen. Belastingen, netbeheerkosten en vaste leveringskosten blijven afzonderlijke onderdelen van de totale energierekening.
Lees ook: Prijs per kWh uitgelegd: zo leest u uw elektriciteitstarief · Stroomprijs in piekuren: waardoor ontstaan prijsverschillen?
Negatieve stroomprijzen en elektriciteitsprijzen vergelijken
Een negatieve stroomprijs kan ontstaan wanneer het aanbod op de markt tijdelijk groter is dan de vraag. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij veel productie uit wind en zon en een beperkte afname. Het gaat dan om een marktsituatie voor een specifiek uur, niet om een algemene belofte van gratis stroom voor ieder huishouden.
Wat u van een negatief uur merkt, hangt af van uw contract. Bij dynamische tarieven kan de uurprijs direct onderdeel zijn van het leveringstarief. Bij vaste en variabele contracten is dat doorgaans niet het geval. Belastingen, vaste kosten en contractvoorwaarden blijven daarbij relevant.
Gebruik deze checklist wanneer u elektriciteitsprijzen vergelijkt:
- Is de prijs vermeld per kWh of per MWh?
- Voor welk tijdstip en welke datum geldt de prijs?
- Gaat het om een marktprijs of om een contracttarief?
- Zijn belastingen, btw en vaste kosten wel of niet inbegrepen?
- Wat zijn de looptijd, vaste maandelijkse kosten en voorwaarden voor tariefwijzigingen?
Lees ook: Negatieve stroomprijzen: hoe ontstaan ze en wat merkt u ervan? · Stroomprijs in daluren: wanneer is elektriciteit doorgaans goedkoper?
Veelgestelde vragen over de elektriciteitsprijs
Wat is het verschil tussen de actuele stroomprijs en mijn elektriciteitstarief?
De actuele stroomprijs is meestal een uurprijs op de groothandelsmarkt. Uw elektriciteitstarief is de prijs volgens uw energiecontract. Bij een vast contract staat het leveringstarief voor een periode vast. Bij een variabel contract kan het periodiek wijzigen. Bij een dynamisch contract is het leveringstarief doorgaans per uur gekoppeld aan de marktprijs.
Waarom verandert de elektriciteitsprijs per uur?
De prijs reageert op de verwachte vraag en het beschikbare aanbod in dat uur. Onder meer wind, zon, weersomstandigheden, de inzet van centrales en handel met andere landen kunnen ervoor zorgen dat de uurprijs verandert.
Heeft de gasprijs invloed op stroomprijzen?
De gasprijs kan invloed hebben wanneer gascentrales nodig zijn om elektriciteit te produceren. Het is echter slechts één factor. Ook de stroomvraag, duurzame productie, andere centrales en Europese marktomstandigheden spelen mee.
Betekent een negatieve stroomprijs dat ik geen energiekosten heb?
Niet automatisch. Een negatieve marktprijs is iets anders dan de volledige prijs op uw rekening. Of u hiervan profiteert, hangt af van uw contractvorm. Belastingen, netbeheerkosten en vaste kosten kunnen daarnaast blijven gelden.
Samengevat
U begrijpt de elektriciteitsprijs het best door marktprijzen en contractprijzen van elkaar te onderscheiden. Vraag, wind, zon, centrales, gas en Europese handel beïnvloeden samen de marktprijs. Uw eigen rekening hangt vervolgens ook af van uw energiecontract en de vaste kosten. Controleer daarom altijd welk type prijs u bekijkt voordat u tarieven vergelijkt.